Өнөөдөр дэлхийн томоохон хотууд, тэр дундаа манай улсын нийслэл Улаанбаатар хотод тулгамдаж буй хамгийн том асуудал бол авто замын түгжрэл болоод байна. Бид түгжрэлийг замаа өргөтгөх, шинээр гүүр барих эсвэл автомашины дугаарын хязгаарлалт хийх зэрэг аргаар шийдвэрлэх гэж олон жил оролдсон ч эдгээр нь түр зуурын гал унтраах арга байсаар ирлээ.

Өнөөдөр жирийн иргэд түгжрэлээс үүдэн өдөрт дунджаар 2-3 цагийг зам дээр үр бүтээлгүй өнгөрөөж, үүнийг дагаад эдийн засаг, эрүүл мэнд, сэтгэл зүйн асар их хохирол амсаж байна.  

Тэгвэл энэ асуудлыг нэг мөр шийдэх хамгийн оновчтой, цорын ганц ухаалаг гарц бол нийтийн тээврийг цогцоор нь хөгжүүлэх явдал юм.

Түгжрэлийг бууруулах хүрээнд өнгөрсөн хугацаанд нийслэлийн удирдлагууд олон арга хэмжээг авч хэрэгжүүлсэн ч тэр бүгд ямар ч үр дүн өгөөгүй. Дэлхийн томоохон хотуудын туршлагаас үзэхэд нийтийн тээврийн салбараа тууштай хөгжүүлснээр авто замын түгжрэлээ шийдэж чадсан байдаг.

Манайд ч гэсэн энэ туршлагыг маш богино хугацаанд хэрэгжүүлж чадвал замын хөдөлгөөний ачааллыг шууд бууруулах боломжтой.

Өнөөдөр нийслэл Улаанбаатар хотод чихцэлдэж буй асар олон хувийн автомашинууд орон зайн хувьд хамгийн үрэлгэн тээврийн хэрэгсэл болоод байна.

Үүнийг энгийн математик аргаар тайлбарлавал дунджаар 1.2 хүнтэй нэг автомашин зам дээр ойролцоогоор 10 ам метр талбай эзэлдэг. Үүнийг дагаад 50 хүнийг тээвэрлэхийн тулд 40 гаруй автомашин зам дээр гарч, асар том түгжрэлийг үүсгэж байна.

Тэгвэл автобус, метро, хөнгөн галт тэрэг зэрэг нийтийн тээврийг хөгжүүлвэл замын нэг л зурвасыг ашиглан 50-аас 200 хүнийг нэг дор тээвэрлэх боломжтой. Энэ нь хувийн автомашинаас нийтийн тээвэр рүү шилжихэд замын ачаалал механикаар хэд дахин буурна гэсэн үг юм.

Хэрэв ингэж чадвал иргэд тав тухтай, хурдан, найдвартай нийтийн тээврээр үйлчлүүлэх боломжтой болж хувийн машинаас татгалзах сонголтыг аяндаа хийнэ.

Үүний зэрэгцээ иргэдийг хувийн автомашинаасаа өөрийн хүсэлтээр татгалзах нөхцөлийг бүрдүүлэх ёстой.

Нийтийн тээврийг хөгжүүлнэ гэдгийг зөвхөн "автобус нэмэх" төдийхнөөр төсөөлж болохгүй. Энэ нь хотын дэд бүтэц, технологийн нэгдсэн систем байх ёстой.

Мөн орчин үеийн мега хотууд зөвхөн автобусаар нийтийн тээврийг шийддэггүй. Автобусны чиглэлийг хотын гол тэнхлэг дагуух хөнгөн галт тэрэг болон метроны шугамтай уялдуулах шаардлагатай.

Түүнчлэн, автобусны буудлаас гэр, ажил хүртэлх зайг туулах аюулгүй явган хүний зам, унадаг дугуйн замыг шийдэж өгөх нь чухал.

Дэлхийн хотуудын нийтийн тээврээ хөгжүүлсэн амжилттай түүхээс харвал жишээ нь Өмнөд Солонгосийн нийслэл Сөүл хот 2004 онд нийтийн тээврийн тогтолцоондоо иж бүрэн шинэчлэл хийсэн.

Энэ шинэчлэлийн үр дүнд автобусны төвлөрсөн тусгай эгнээ байгуулж, метротой ухаалгаар холбосноор иргэдийн сэтгэл ханамж 90 хувьд хүрч, авто замын ачаалал огцом буурсан.

Түгжрэлийг шийдсэнээр зөвхөн замын хөдөлгөөн чөлөөтэй болоод зогсохгүй улс орны болон хувь хүний эдийн засагт асар их эерэг нөлөө үзүүлнэ. Мөн түгжрэлд алддаг алтан цагаа гэр бүл, ажилдаа зориулж, шатахууны зардлаа хэмнэнэ.

Дэлхийн томоохон хотуудын туршлагаас үзэхэд, зөвхөн замаа өргөтгөөд түгжрэлийг шийдсэн хот нэг ч байдаггүй. Харин нийтийн тээвэр нь цаг минутаар хэмжигддэг, цэвэрхэн, аюулгүй байж чадвал иргэдийн цаг хугацаа, мөнгийг хэмнээд зогсохгүй хотын агаарын бохирдлыг үлэмж хэмжээгээр бууруулна. Тэр утгаараа түгжрэлгүй Улаанбаатар хотыг бүтээх гол түлхүүр нь хурдны замыг барихад биш, харин иргэн бүрд хүртээмжтэй нийтийн тээврийг хөгжүүлэх  явдалд оршиж байна.

Ж.Батдорж